[2025:RJ-JP:11766] HIGH COURT OF JUDICATURE FOR RAJASTHAN BENCH AT JAIPUR S.B. Criminal Revision Petition No. 1216/2003 Smt Santra W/o Babulal Meena R/o Village Singhana, Tehsil Khetri, District Jhunjhunu. ----Complainant-Petitioner Versus Mamraj S/o Maga Ram, aged about 26 years, R/o Village Khatehpura, P.S. Sadar, Jhunjhunu ----Accused-Respondent ______________________________________________ For Petitioner(s) : dksbZ mifLFkr ugha A For Respondent(s) : Jh ujs'k xqIrk] yksd vfHk;kstd Jh lat; esgyk fe- lqfurk esgyk fe- lqfurk 'kekZ fe- izhfr pkS/kjh _______________________________________________ HON'BLE MR. JUSTICE VINOD KUMAR BHARWANI Order 12-03-2025 fuxjkuhdkj&ifjoknh dh vksj ls ;g fuxjkuh ;kfpdk fo}ku fopkj.k U;k;ky;] vij ls'ku U;k;k/kh'k ¼QkLV Vªsd½&1] >qU>quw] jktLFkku }kjk ls'ku vfHk;kstu la[;k&36@2002¼14@2002½ esa ikfjr fu.kZ; fnukafdr 30-09-2003 ds fo:) is'k dh xbZ gSA ftlds }kjk fo}ku fopkj.k U;k;ky; us xSjfuxjkuhdkj@vfHk;qDr dks /kkjk 363] 366] 376 ,oa 342 Hkkjrh; n.M lafgrk ds vkjksiksa ls nks"keqDr fd;k gSA fuxjkuh ;kfpdk ds fuLrkj.k ds dze esa izdj.k ds rF; la{ksi esa bl izdkj gSa fd fnukad 28-03-1998 dks izkFkhZ;k Jherh larjk nsoh us iqfyl Fkkuk lnj] >qU>quw esa fyf[kr fjiksVZ bl vk'k; dh izLrqr dh fd mldh yM+dh lfjrk ] ftldh mez 17 lky gS] dks fnukad 20-03-1998 dks ekejkt iq= exkjke] tkfr eh.kk] fuoklh [krsgiqjk] tks lenMh xkao esa xzke lsod gS] Hkxk ys x;k A bl ckcr mlus exkjke dks crk;k rks mlus dgk fd vHkh ekyqe djrk gwa ysfdu mlus Hkh 4&5 fnu rd dksbZ tokc ugha fn;k [2025:RJ-JP:11766] (2 of 4) [CRLR-1216/2003] gS A rc og vius HkkUts yhykjke dks ysdj iapk;r Hkou ds ikl lenM+h igqaph] ekejkt mls ogha ij feyk rFkk ogha ij mldk cM+k HkkbZ jkeksrkj feyk] mlls iwNk fd yMdh dgak gS rc ekejkt us dgk eSa Hkxkdj yk;k gwa] tks djuk gks lks djks] mls xUnh xanh xkfy;ka nh o ?kj ls /kDds ekjdj fudky fn;k A mldh yM+dh dk ekejkt Hkxk ys x;k gS] dkuwuh dk;Zokgh djsa] bR;kfn A mDr bRryk ij iqfyl Fkkuk lnj] >q>aquw }kjk izFke lwpuk fjiksVZ la[;k 67@1998 vUrxZr /kkjk 363] 366 Hkkjrh; n.M lafgrk esa ntZ dh xbZ o ckn vuqla/kku izkFkhZ;k Jherh larjk ds fo:) /kkjk 182 Hkjrh; n.M lafgrk esa >waBh fjiksVZ djuk ekurs gq, vne odw ekudj vafre izfrosnu izLrqr fd;k x;k A rRi'pkr~ lacaf/kr U;k;ky; }kjk Jherh larjk }kjk izLrqr izksVsLV izkFkZuk i= ds vk/kkj ij vfHk;qDr ds fo:) /kkjk 363] 366] 342] 376 Hkkjrh; n.M lafgrk esa izlaKku fy;k tkdj i=koyh ftyk ,oa ls'ku U;k;ky; ] >qU>quw dks dfeV dh xbZ tgka ls izdj.k fof/kor vUoh{kk gsrq fopkj.k U;k;ky; dks LFkkukUrfjr fd;k x;k A vkjksfir vijk/kksa dks izekf.kr djus ds dze esa vfHk;kstu i{k dh vksj ls lk{khx.k ih-M-1 MkW- ts-ih-cqxkfy;k] ih-M-2 dqekjh lfjrk] ih-M-3 Jherh larjk o ih-M-4 jkenso] ih-M-5 fot; flag] ih-M-6 Jherh feJh nsoh] ih-M-7 Jherh lqeu] ih-M-8 X;kjlhyky] ih-M-9 nhipUn] ih-M-10 j.k/khj flag o ih-M-11 jkefuokl dks izLrqr dj ijhf{kr djok;k x;k o nLrkosth lk{; izn'kZ ih&1 yxk;r izn'kZ ih&15 iznf'kZr djok;h xbZA vfHk;kstu lk{; ds vk/kkj ij /kkjk 313 n.M izfdz;k lafgrk ds vUrxZr vfHk;qDr dk ijh{k.k fd;k x;kA vfHk;qDr i{k dh vksj ls izfrj{kk esa dksbZ lk{kh ijhf{kr ugha djok;k x;k ijUrq nLrkosth lk{; izn'kZ Mh&1 yxk;r izn'kZ Mh&27 iznf'kZr djok;h xbZ A rRi'pkr cgl vfUre lqudj fo}ku fopkj.k U;k;ky; us vk{ksfir fu.kZ; ikfjr djrs gq, vfHk;qDr dks vkjksfir vijk/kksa ls nks"keqDr fd;k] ftlls O;fFkr gksdj fuxjkuhdkj&ifjoknh dh vksj ls ;g iqujh{k.k ;kfpdk is'k dh xbZ gSA [2025:RJ-JP:11766] (3 of 4) [CRLR-1216/2003] fuxjkuhdkj@ifjoknh dh vksj ls vkt dksbZ mifLFkr ugha gS A iwoZ rkjh[k is'kh fnukad 05-03-2025] 08-01-2025] 27-11-2024 o 25-09-2024 dks Hkh fuxjkuhdkj dh vksj ls dksbZ mifLFkr ugha Fkk A cgl lquh xbZA ;ksX; vf/koDrk xSj fuxjkuhdkj@vfHk;qDr us ;kfpdk dk fojks/k djrs gq, rdZ izLrqr fd;k fd fopkj.k U;k;ky; }kjk i=koyh ij miyC/k laiw.kZ lk{; ij fopkj djrs gq, fu.kZ; ikfjr fd;k gS A bl izdj.k esa izFke lwpuk fjiksVZ vkB fnu ds foyEc ls izLrqr dh xbZ Fkh] vuqla/kku vf/kdkjh }kjk ckn vuqla/kku vafre ifj.kke udkjkRed izLrqr fd;k x;k Fkk] vfHk;kstu lk{khx.k ds dFkuksa esa fojks/kkHkkl gSA bl izdkj fopkj.k U;k;ky; }kjk laiw.kZ lk{; ij fopkj djrs gq, mDr fu.kZ; ikfjr fd;k x;k gS vr% fuxjkuh ;kfpdk fujLr djus dk fuosnu fd;k A fo}ku yksd vfHk;kstd us leqfpr vkns'k ikfjr djus dk fuosnu fd;kA geusa ;ksX; vf/koDrk xSj fuxjkuhdkj dh vksj ls izLrqr rdksZa ij euu fd;kA vk{ksfir fu.kZ; o i=koyh dk /;kuiwoZd voyksdu fd;kA ;g mYys[kuh; gS fd nks"keqfDr ds fu.kZ; ds fo:) ifjoknh i{k dh vksj ls izLrqr bl ;kfpdk esa iqujhf{kr {ks=kf/kdkj (revisionary jurisdiction) lhfer gksus ls mldk iz;ksx vlk/kkj.k@vkiokfnd ifjfLFkfr;ksa esa rHkh fd;k tkuk mfpr gS] tgkWa fopkj.k U;k;ky; }kjk fof/k dh O;k[;k djus esa =qfV dh xbZ gks vFkok izfdz;kRed vfu;ferrk ;k HkkSfrd lk{; dks utjvankt djus ,oa xyr vFkZ fudkyus dh fLFkfr esa gh ,sls fu.kZ; esa gLr{ksi fd;k tkuk U;k;laxr gSA orZeku izdj.k esa vk{ksfir fu.kZ; ds voyksdu ls ;g Li"V gS fd bl izdj.k esa ifjokfn;k Jherh larjk us fnukad 28-03-1998 dks izFke lwpuk fjiksVZ ntZ djok;h ftlesa vuqla/kku vf/kdkjh }kjk vafre izfrosnu udkjkRed izLrqr fd;k x;k A blds i'pkr~ ifjokfn;k us ,d izksVsLV [2025:RJ-JP:11766] (4 of 4) [CRLR-1216/2003] fiVh'ku nk;j dh ftl ij xSj fuxjkuhdkj@vfHk;qDr ekejkt ds fo:) /kkjk 363] 366] 342 o 376 Hkkjrh; n.M lafgrk esa izlaKku fy;k x;k A fo}ku fopkj.k U;k;ky; us vfHk;kstu i{k dh vksj ls ijhf{kr ,oa iznf'kZr leLr ekSf[kd ,oa nLrkosth lk{; o izfrj{kk esa izLrqr nLrkosth lk{; dk foLr`r rkSj ij foospu ,oa fo'ys"k.k djrs gq, rFkk nksuksa i{kksa dh vksj ls j[ks x;s rdksZa dk mYys[k djrs gq, vfHk;qDr dks /kkjk 363] 366] 342 o 376 Hkkjrh; n.M lafgrk ds vkjksiksa ls nks"keqDr fd;k gSA ;g Lohd`r fLFkfr gS fd /kkjk 363] 366] 342 o 376 Hkkjrh; n.M lafgrk ds vkjksi ls vfHk;qDr dh nks"keqfDr ds fo:) jkT; ljdkj }kjk dksbZ vihy is'k djuk mfpr ugha le>k x;kA ,slh fLFkfr esa bl iqujh{k.k ;kfpdk esa vihy U;k;ky; dh rjg lk{; dk iqueZwY;kadu fd;k tkuk mfpr Hkh ugha gSA oSls Hkh fo}ku fopkj.k U;k;ky; us vfHk;kstu i{k dh vksj ls izLrqr leLr ekSf[kd ,oa nLrkosth lk{; dk lexz foospu ,oa fo'ys"k.k djus ds mijkUr vfHk;qDr dh /kkjk 363] 366] 342 o 376 Hkkjrh; n.M lafgrk esa nks"keqfDr ds laca/k esa tks vkns'k ikfjr fd;k gS] bl U;k;ky; dh jk; esa mlesa fdlh izdkj dh dksbZ voS/krk] vuqfprrk ,oa =qfV izdV ugha gksrh gSA vr% mDr vkns'k esa gLr{ksi fd, tkus dk dksbZ vk/kkj ugha gSA ifj.kker% fuxjkuhdkj&ifjoknh dh vksj ls izLrqr ;g fuxjkuh ;kfpdk fujLr dh tkrh gSA (VINOD KUMAR BHARWANI),J Rishikesh Soni/06